Tentoonstelling over opening eerste zeesluis in 1876

Ter gelegenheid van opening Zeesluis IJmuiden

Op 26 januari 2022 opent in Het Scheepvaartmuseum de tentoonstelling Noordzeekanaal. De expositie gaat tegelijk open met de nieuwe zeesluis bij IJmuiden, de grootste in zijn soort ter wereld. In de tentoonstelling is historisch beeldmateriaal te zien over de aanleg en feestelijke opening van de eerste zeesluis op 1 november 1876, toen koning Willem III officieel het Noordzeekanaal opende.

De werkzaamheden in de bouwput van de eerste sluis. Lithografie, nummer drie uit een serie van acht platen door Johan Conrad Greive jr., 1876. (Collectie Het Scheepvaartmuseum)
De werkzaamheden in de bouwput van de eerste sluis. Lithografie, nummer drie uit een serie van acht platen door Johan Conrad Greive jr., 1876. (Collectie Het Scheepvaartmuseum)

Zeesluis toen en nu
Door de bouw van de nieuwe zeesluis in 2022 wordt de Amsterdamse haven bereikbaar voor grotere zeeschepen. De tentoonstelling in Het Scheepvaartmuseum plaatst de ontwikkeling van de zeesluis in een historische context. De bereikbaarheid van de Amsterdamse haven is al eeuwenlang een punt van zorg.

De geschiedenis van het sluizencomplex bij IJmuiden begint in de negentiende eeuw. Rond 1850 konden de grootste goederenschepen Amsterdam niet langer bereiken. Tegen de verzanding van de vaarroute over het IJ en de Zuiderzee, het huidige IJsselmeer, viel niet langer op te baggeren. Ook het Noordhollands kanaal, dat binnendoor van Amsterdam naar Den Helder liep, was te smal en te ondiep geworden. Het gevolg van deze onbereikbaarheid was dat de belangrijke zeehaven van Amsterdam minder interessant werd voor de koopvaardij. Dat werd gezien als een probleem voor de economische voorspoed van het hele land.

De oplossing lag in de aanleg van een kortere en directe verbinding naar zee. Dat kon door het kanaliseren van het IJ en het doorgraven van de duinen bij Velsen waar een groot zeesluis werd gebouwd, het huidige IJmuiden. Het idee hiervoor was niet nieuw. Al in de zeventiende eeuw werd een dergelijke route geopperd, toen liepen grote schepen vooral vast bij het ondiepe Pampus in het IJ.

In 1863 werd begonnen met de werkzaamheden door de speciaal opgerichte Amsterdamsche Kanaal Maatschappij. De aanleg van het Noordzeekanaal en de bouw van de zeesluis waren in de negentiende eeuw grote nationale projecten. Verschillende fotografen en kunstenaars kregen opdracht om de werkzaamheden vast te leggen.

De tentoonstelling Noordzeekanaal laat objecten zien uit de eerste bouwperiode, waaronder unieke foto’s, tekeningen en de door koning Willem III ondertekende oorkonde tijdens de feestelijke opening op 1 november 1876.

De tentoonstelling is te zien vanaf 26 januari 2022. (NB uiteraard alleen als de dan geldende coronamaatregelen dit toelaten).

Meer weten over de eeuwenoude relatie tussen de Amsterdamse haven en stad? Bezoek dan ook de recent geopende tentoonstelling Amsterdam Havenstad in Het Scheepvaartmuseum.